Πηγυλίδες & Ρυάδες
> Άρθρο του Α. Βαρριά
> Κριτική της Δρ. Ντ. Ηλιοπούλου-Ρογκάν
Οι Πηγυλίδες είναι μια σειρά γλυπτών, 12 προσώπων, που κινούνται αθόρυβα στα μυστικά μονοπάτια της ποίησης του Καβάφη. Είναι ένα καινούργιο ταξίδι, ένας 'Αλεξανδρινός' πλους, μια νέα πορεία διαλόγου μου με τις λατύπες της Παρίας Λίθου.
Η Παρία Λίθος, είναι το θεϊκό υλικό που βγήκε από τα σπλάχνα της Παριανής γης και σάρκωσε τα πιο σημαντικά έργα γλυπτικής της Ελληνικής αρχαιότητας. Κυκλαδικά ειδώλια, Κούροι και Κόρες, ο Ερμής του Πραξιτέλη, ο Παις του Κριτίου, η Νίκη της Σαμοθράκης, η Αφροδίτη της Μήλου, είναι μερικά από τα αριστουργήματα που φιλοτεχνήθηκαν από το Παριανό μάρμαρο, τον μοναδικό για τη λευκότητα, απαλότητα και διαφάνειά του 'Λυχνίτη'. Βεβαίως, πάνε περισσότερο από επτά αιώνες που το περίφημο αυτό μάρμαρο έχει εξαντληθεί. Όμως, αρκετά μικρά κομμάτια του, λατύπες, είναι θησαυρισμένες στα αρχαία λατομεία του, καθώς επίσης και διάσπαρτες στους πέριξ λόφους.
Αυτά τα κομμάτια εδώ και είκοσι πέντε χρόνια αποτελούν για μένα πρόκληση. Η διαδικασία εξεύρεσης και επιλογής τους είναι από μόνη της ένα ταξίδι στην ιστορία και την αισθητική. Όταν τα αντιμετωπίζεις με την απαιτούμενη αγάπη και σεβασμό, σου επιτρέπουν να νοιώσεις την κρυμμένη για αιώνες μέσα τους δύναμη. Στη γλυπτική μου, δεν χρησιμοποιώ αυτά τα κομμάτια απλά σαν υλικό πάνω στο οποίο μπορεί ο καλλιτέχνης να αποτυπώσει ένα πραγματικό ή φανταστικό πρόσωπο, Αντιθέτως, στέκονται απέναντί μου σαν μοναδικές οντότητες, ως ετερότητες, ικανές να προκαλούν τον καλλιτέχνη σε ένα διάλογο μαζί τους τέτοιο, που μεταποιεί τις ατομικότητες σε πρόσωπα. Κι αυτό γιατί, το 'πρόσωπο' είναι κυρίως και κατ' εξοχήν μια ετερότητα 'εν πλω', Είναι ένα 'εγώ', που άνοιξε πανιά, που σαλπάρει και ταξιδεύει για να συναντήσει ένα 'εσύ'.
Έτσι στο κάθε γλυπτό, απλά, απελευθερώνεται το πρόσωπο που ενυπάρχει στη λατύπη, χωρίς να παραμορφώνεται το αρχικό της σχήμα. Ακόμη και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται σ' αυτό το διάλογο με το μάρμαρο είναι αυτά τα ίδια τρία βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούσαν και οι Αρχαιοέλληνες γλύπτες - το βελόνι, το ντεσλίδικο και το καλέμι. Μάλιστα, όχι μόνο το αρχικό σχήμα και το χρώμα της λατύπης, αλλά και η όλη διαδικασία είναι ανιχνεύσιμα, μια που αφήνονται ορατές οι ζώνες επεξεργασίας, ανάμεσα στο απολύτως ακατέργαστο και στο απολύτως φινιρισμένο.
Το όνομα κάθε γλυπτού δεν είναι δηλωτικό του 'είναι' του, αλλά αναφέρεται στα συμβεβηκότα. Έτσι τα ονόματα λειτουργούν όπως ακριβώς λειτουργούν και τα δικά μας ονόματα: 'ανασταίνουμε' έναν πρόγονό μας με το να παίρνουμε το όνομά του. Πιο πλατιά, μέσω της αναφοράς του ονόματός μας σε έναν Άγιο, προσδιορίζουμε τη σχεσιακή μας αναφορά στο σύνολο της παράδοσης και του Ελληνοχριστιανικού μας πολιτισμού. Τέτοιου είδους αναφορά επιχειρείται και με τα ονόματα των γλυπτών του κύκλου Πηγυλίδες, που παραπέμπουν σε πρόσωπα από την ποίηση του Αλεξανδρινού ποιητή.
Οι Ρυάδες είναι ένας κύκλος γλυπτών εργασμένων σε Οπάλλιο. Είναι 12 φιγούρες, που χορεύουν στο ρυθμό της ποίησης του Ελύτη.
Καθώς συχνά περιδιαβαίνω την Παριανή γη, αναζητώντας λατύπες λυχνίτη, απομεινάρια δηλαδή της υπέροχης και εξαντλημένης από αιώνες Παρίας Λίθου, 'σκόνταψα' πάνω σε κομμάτια Οπάλλιου. Ο Οπάλλιος, ο ημιπολύτιμος αυτός λίθος με τη γοητευτική υφή και τους γαλακτώδεις μεταβαλλόμενους ιριδισμούς του, δεν προσφέρεται για γλυπτική. Κατά κανόνα στη γλυπτική ο καλλιτέχνης αναζητεί ένα 'υπάκουο' και εύπλαστο στα χέρια του υλικό, για να μπορέσει να το 'πλάσει' έτσι που να μπορέσει να υλοποιήσει την εικόνα που έχει στο μυαλό του. Ο Οπάλλιος, σε αντίθεση με το Λυχνίτη, είναι σκληρός και δύστροπος.
Στις λατύπες της Παρίας Λίθου σου δίνεται το σχήμα κι η σκέψη πως το κάθε συγκεκριμένο κομμάτι στην κυριολεξία περίσσεψε από τον 'σπόνδυλο κάποιανου Δία'. Σου δίνεται το χρώμα που οι αιώνες απόθεσαν στην επιφάνειά του - αυτή η αρχαία σκουριά. Ο διάλογος σεβαστικός και μειλίχιος στην ανάδειξη της μορφής, της δικής του μορφής, που σέβεται το αρχικό σχήμα και χρώμα.
Αντιθέτως, ο διάλογος με τον Οπάλλιο ανελέητος. Σου επιβάλλει με τη σκληράδα του τον οφειλόμενο σεβασμό. Στην όποια παραβίαση των συμβάσεων σπάει η σμίλη. Γίνεται πιο συμβατός σε διαπραγματεύσεις και πιο συγκαταβατικός μόνο στις νευρώσεις, εκεί που ο ήλιος και η αλμύρα των αιώνων του δίδαξαν τη σεμνότητα. Εκεί βρήκαμε μια γλώσσα να συνεννοηθούμε. Η σκληρή σαν κρύσταλλο και γυαλιστερή επιφάνεια μοιάζει να λιώνει, αναδεικνύοντας φιγούρες ανάλαφρες και χορευτικές.
Τα ονόματα των γλυπτών του κύκλου Ρυάδες, δανεισμένα από την ποίηση του Ελύτη, κάνουν απλή αναφορά στα συμβεβηκότα του 'είναι' τους.
Αριστείδης Βαρριάς
Χίος 2006
Κριτικη για τις Πηγυλίδες & Ρυάδες
Εμπνευσμένος δημιουργός ο Αριστείδης Βαρριάς «νοιώθει» και πλάθει χαρισματικά την Παρία λίθο, τον περίφημο λυχνίτη της Πάρου. Πλάθει πρόσωπα που ακτινοβολούν πέρα από την αρτιότητα του «μετιέ» μια πολύ προχωρημένη ποιητική πάνω απ' όλα διάθεση.
Γι' αυτό και οι εμπνευσμένες τώρα από τον Καβάφη, τον 'μεγάλο' Αλεξανδρινό Πηγυλίδες του έρχονται να 'δέσουν' με το προηγούμενο έργο του. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο χαρισματική απόδοση των μορφών του Καβάφη από αυτήν που βλέπουμε και νοιώθουμε στα πρόσωπα που έπλασε πρόσφατα ο Βαρριάς. Πρόσωπα σε ονειροπόληση, σε αναμονή, πρόσωπα που πάλλονται από συναισθήματα, προαισθάνονται καταστάσεις, αναμοχλεύουν μνήμες, προκαλούν βιώματα και ανεξίτηλες από τον χρόνο εντυπώσεις. Πρόσωπα άτεγκτα και συνάμα τόσο ανθρώπινα.
Σε χαρισματικό διάλογο μαζί τους οι εμπνευσμένες από το Ελύτη Ρυάδες σε Οπάλλιο προκαλούν χαρισματικά τη φαντασία μας μέσ' από το 'αφηρημένο' παράστημά τους. Κυκλοτερώς εγγράφονται χάρη στην κίνηση που υποβάλλουν στο χώρο ολόγυρα εγκαθιστώντας και ενορχηστρώνοντας μιαν ιδιωματική ατμόσφαιρα. Πρόκειται για μορφές και σχήματα που προκαλούν ανεξάντλητους συνειρμούς ανάλογα με τα βιώματα του καθενός από εμάς.
Προικισμένα με μιαν 'οργανική' υπόσταση τα γλυπτά αυτά τεκμηριώνουν διαχρονικές υπάρξεις. Υπάρξεις που κυκλοφορούν, αιωρούνται, μετακινούνται και ελίσσονται ανάμεσά μας, αλλά που εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε με τις κοινές αισθήσεις μας. Γι' αυτό και τα γλυπτά του Βαρριά μας αποκαλύπτουν χαρισματικά την ύπαρξή τους, τεκμηριώνοντας συγχρόνως το ταλέντο του δημιουργού.
Ντόρα Ηλιοπούλου - Ρογκάν
Δρ. Ιστορικός της Τέχνης- Τεχνοκριτικός
|
